«Κρυφά» μεταλλαγμένα στο πιάτο μας: Κορυφαίος γενετιστής εξηγεί γιατί ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός απειλεί την υγεία και τα οικοσυστήματα

 

🔴 «Κρυφά» μεταλλαγμένα στο πιάτο μας: Κορυφαίος γενετιστής εξηγεί γιατί ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός απειλεί την υγεία και τα οικοσυστήματα

Αν σας έλεγαν ότι τα λαχανικά που ψωνίσατε από το σούπερ μάρκετ μπορεί να είναι γενετικά τροποποιημένα αλλά δεν αναγράφεται πουθενά, πώς θα σας φαινόταν;

Αν το βιολογικό προϊόν που αγοράσατε με τον κόπο σας, είχε μολυνθεί από γειτονικές καλλιέργειες με μεταλλαγμένους καρπούς, θα το τρώγατε;

Αυτά τα ερωτήματα δεν ανήκουν πλέον σε κάποιο υποθετικό σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Είναι η νέα, σκληρή πραγματικότητα που φέρνει ο κανονισμός για τα νέας γενιάς τροποποιημένα φυτά (NGTs), τον οποίο υπερψήφισε και ενέκρινε οριστικά το Ευρωκοινοβούλιο.

Το τέλος της διαφάνειας στο πιάτο μας

Μέχρι σήμερα, η Ευρώπη υπερηφανευόταν για τους πιο αυστηρούς κανόνες προστασίας του καταναλωτή στον κόσμο.

Με τον νέο κανονισμό, όμως, το δικαίωμα της επιλογής θυσιάζεται στον βωμό της «ανταγωνιστικότητας». Η νομική εξίσωση των τροφίμων της κατηγορίας NGT-1 (που έχουν υποστεί έως και 20 γενετικές παρεμβάσεις) με τα παραδοσιακά, συμβατικά προϊόντα σημαίνει ένα και μόνο πράγμα: διατροφικό σκοτάδι.

Ο πολίτης στερείται την πιο βασική πληροφορία. Κοιτάζοντας την ετικέτα στο ράφι, δεν θα μπορεί πλέον να γνωρίζει αν η ντομάτα, το καλαμπόκι ή το λάδι που βάζει στο τραπέζι της οικογένειάς του έχει τροποποιηθεί σε εργαστήριο ή έχει καλλιεργηθεί παραδοσιακά στη γη.

Ο εφιάλτης της επιμόλυνσης των βιολογικών

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο για όσους στρέφονται συνειδητά στα βιολογικά προϊόντα για να αποφύγουν τις εργαστηριακές παρεμβάσεις.

Αν και ο κανονισμός απαγορεύει ρητά τη χρήση τεχνικών NGT στη βιολογική γεωργία, η φύση δεν υπακούει σε νόμους και σύνορα. Ο κίνδυνος της γενετικής επιμόλυνσης μέσω της γύρης, του αέρα και των εντόμων από διπλανά χωράφια με μεταλλαγμένα φυτά είναι παραπάνω από ορατός.

Οι παραγωγοί βιολογικών προϊόντων βρίσκονται πλέον εκτεθειμένοι, καθώς μια τυχαία επιμόλυνση μπορεί να καταστρέψει την πιστοποίηση των κόπων τους, αφήνοντας παράλληλα τον καταναλωτή απροστάτευτο, να πληρώνει για αγνά προϊόντα που έχουν αλλοιωθεί χωρίς τη θέλησή του.

Μια απόφαση ερημην της κοινωνίας

Η έγκριση αυτού του κανονισμού, παρά τις έντονες προειδοποιήσεις επιστημόνων, περιβαλλοντικών οργανώσεων και ενώσεων καταναλωτών, αποδεικνύει την τεράστια πίεση που άσκησαν τα μεγάλα επιχειρηματικά λόμπι της βιοτεχνολογίας.

Για την Ελλάδα, η στήριξη αυτής της συμφωνίας αποτελεί μια ιστορική υποχώρηση, καθώς η χώρα μας διατηρούσε επί δεκαετίες μια πάγια και αυστηρή στάση κατά των μεταλλαγμένων, προστατεύοντας την πλούσια βιοποικιλότητα και τις τοπικές της ποικιλίες.

 Η πρόσφατη έγκριση του νέου ευρωπαϊκού κανονισμού για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (New Genomic Techniques - NGTs) ανοίγει τον δρόμο για την ελεύθερη κυκλοφορία μεταλλαγμένων φυτών νέας γενιάς στην αγορά. Το πιο ανησυχητικό; Για μια τεράστια κατηγορία αυτών των προϊόντων, καταργείται πλήρως η υποχρέωση αναγραφής της ένδειξης «μεταλλαγμένο» στην ετικέτα.

Με αφορμή αυτή την ιστορική νομοθετική αλλαγή, η Greenpeace, το Δίκτυο ΣΙΤΩ και ο Αιγίλοπας διοργάνωσαν μια κρίσιμη ενημερωτική εκδήλωση. 

Προσκεκλημένος ομιλητής ήταν ο Michael Antoniou, Ομότιμος Καθηγητής Μοριακής Γενετικής και Τοξικολογίας στο διάσημο King’s College του Λονδίνου, ο οποίος εξήγησε από επιστημονική σκοπιά γιατί ο νέος κανονισμός αποτελεί ένα άκρως επικίνδυνο πείραμα ερημίμην των καταναλωτών.

Τι είναι τα «νέα μεταλλαγμένα» και πώς μας τα παρουσιάζει η Ε.Ε.

Στις αρχές της χιλιετίας (το 2000), η Ελλάδα, με την καθολική στήριξη της κοινωνίας, ύψωσε ένα «τείχος» προστασίας απαγορεύοντας την καλλιέργεια των κλασικών μεταλλαγμένων οργανισμών (ΓΤΟ) στα εδάφη της. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να παρακάμψει αυτούς τους αυστηρούς κανόνες, διαχωρίζοντας νομικά τους παλιούς ΓΤΟ από τα «νέα μεταλλαγμένα».

Πρόκειται για φυτά που έχουν υποστεί γενετική επεξεργασία στο εργαστήριο με το επαναστατικό μοριακό «ψαλίδι» CRISPR-Cas9 (τεχνολογία που τιμήθηκε με Νόμπελ το 2020), χωρίς όμως την προσθήκη ξένου DNA από άλλα είδη. Ο νέος κανονισμός χωρίζει τα προϊόντα αυτά σε δύο ταχύτητες:

• Κατηγορία 1 (NGT-1): Φυτά με έως και 20 στοχευμένες γενετικές αλλαγές. Η Ε.Ε. ισχυρίζεται ότι αυτές οι μεταβολές θα μπορούσαν να συμβούν και στη φύση, γι' αυτό και τα εξισώνει πλήρως με τα συμβατικά τρόφιμα, καταργώντας τους ελέγχους ασφαλείας και την υποχρεωτική σήμανση στο ράφι.

• Κατηγορία 2 (NGT-2): Φυτά με πιο περίπλοκες τροποποιήσεις, τα οποία θα συνεχίσουν να ελέγχονται και να φέρουν σήμανση «μεταλλαγμένο».

Καθηγητής Michael Antoniou: «Το CRISPR δεν είναι απόλυτα ακριβές – Κίνδυνος για τοξίνες και αλλεργιογόνα»

Η βιομηχανία τροφίμων παρουσιάζει την τεχνική CRISPR ως ένα εργαλείο απόλυτης ακρίβειας. Ο καθηγητής Μοριακής Γενετικής Michael Antoniou, ωστόσο, αποδομεί πλήρως αυτό το επιχείρημα, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής, το CRISPR κόβει πράγματι το DNA στοχευμένα, αλλά από εκεί και πέρα η τελική «επιδιόρθωση» αφήνεται στους τυχαίους μηχανισμούς του ίδιου του κυττάρου. «Συχνά πραγματοποιούνται ακούσιες, μεγάλης κλίμακας εισαγωγές ή διαγραφές μονάδων βάσης DNA. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχή της λειτουργίας πολλαπλών γονιδίων, αλλάζοντας ριζικά τη βιοποίηση και τη σύνθεση του φυτού», τονίζει ο κ. Antoniou.

Το τυφλό σημείο της απορρύθμισης: «Μια ντομάτα NGT μπορεί να μοιάζει και να μεγαλώνει σαν κανονική ντομάτα, αλλά τι αλλαγές έχουν συμβεί στη βιοχημεία της; Με την κατάργηση των ελέγχων, οι εταιρείες δεν θα κάνουν καμία έρευνα. Θα εισέλθουν στην αγορά προϊόντα που θα μπορούσαν να περιέχουν νέες τοξίνες ή αλλεργιογόνα, ή να έχουν μειωμένη θρεπτική αξία. Και χωρίς σήμανση, αν οι άνθρωποι εμφανίσουν προβλήματα υγείας, θα είναι αδύνατο να εντοπίσουμε την αιτία!»

Παράλληλα, ο κορυφαίος γενετιστής υπογραμμίζει ότι η διαδικασία ανάπτυξης φυτικών κυττάρων στο εργαστήριο προκαλεί από μόνη της εκατοντάδες ή χιλιάδες τυχαίες βλάβες στο DNA του φυτού, ανεξάρτητα από τη χρήση του CRISPR.

Ο εφιάλτης της μη αναστρέψιμης μόλυνσης του περιβάλλοντος

Ένας από τους μεγαλύτερους φόβους της επιστημονικής κοινότητας είναι η απελευθέρωση αυτών των οργανισμών στο φυσικό περιβάλλον. «Πρόκειται για ζωντανούς οργανισμούς που αναπαράγονται. Μόλις καλλιεργηθούν στην ύπαιθρο, θα εξαπλωθούν ανεξέλεγκτα μέσω της γύρης και του αέρα. Θα είναι αδύνατο να ανακληθεί ένα φυτό NGT αν εκ των υστέρων αποδειχθεί τοξικό. Θα μείνει για πάντα στη διατροφική αλυσίδα», προειδοποιεί ο καθηγητής Antoniou.

Επιπλέον, ο κανονισμός επιτρέπει την κατοχύρωση πατεντών πάνω σε αυτούς τους σπόρους. Αυτό σημαίνει ότι οι αγρότες θα βρεθούν εγκλωβισμένοι και η παγκόσμια αγροτική παραγωγή θα συγκεντρωθεί στα χέρια ελάχιστων πολυεθνικών κολοσσών.

«Συναισθηματικός εκβιασμός» τα περί επισιτιστικής κρίσης

Απαντώντας στο επιχείρημα της βιομηχανίας ότι τα νέα μεταλλαγμένα είναι απαραίτητα για να τραφούν 10 δισεκατομμύρια άνθρωποι εν μέσω κλιματικής αλλαγής και ξηρασίας, ο καθηγητής είναι αμείλικτος:

«Αυτό ισοδυναμεί με συναισθηματικό εκβιασμό. Εκθέσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΗΕ αποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι πεινούν λόγω της φτώχειας και της αδυναμίας πρόσβασης στα τρόφιμα, όχι λόγω έλλειψης παραγωγής. Το 40% των τροφίμων παγκοσμίως σπαταλάται, ενώ τεράστιες ποσότητες σιτηρών δίνονται για την εκτροφή ζώων. Με τη μείωση της σπατάλης, η διατροφή του πληθυσμού δεν αποτελεί πρόβλημα».

Όσο για την ανθεκτικότητα στην ξηρασία, ο κ. Antoniou ξεκαθαρίζει ότι τέτοια χαρακτηριστικά είναι γενετικά πολύπλοκα και απαιτούν τη συνεργασία ολόκληρων οικογενειών γονιδίων. Η αλλαγή ενός ή δύο γονιδίων με το CRISPR είναι μαθηματικά καταδικασμένη σε αποτυχία. «Αυτό που χρειαζόμαστε είναι συστήματα γεωργίας έτοιμα για το κλίμα (αγρο-οικολογικά συστήματα) και όχι υποθετικές καλλιέργειες έτοιμες για το κλίμα», καταλήγει.

Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι η ιατρική εφαρμογή του CRISPR (όπως η εγκεκριμένη θεραπεία για τη βήτα-θαλασσαιμία) είναι σωτήρια γιατί ελέγχεται αυστηρά και περιορίζεται στον ασθενή. Αντίθετα, η ανεξέλεγκτη και κρυφή απελευθέρωσή του στο πιάτο μας αποτελεί ένα τεράστιο ρίσκο για τη δημόσια υγεία.

Η μάχη για τη διατροφική μας κυριαρχία και την υγεία περνάει πλέον στα χέρια των ίδιων των πολιτών, οι οποίοι καλούνται να είναι διπλά προσεκτικοί, διπλά υποψιασμένοι και να απαιτήσουν με κάθε τρόπο τη διαφάνεια σε αυτό που αποτελεί το πολυτιμότερο αγαθό: την τροφή μας.

#ΠιεριαΕιδησεις #pieriatoday #Μεταλλαγμενα #NGTs #CRISPR #MichaelAntoniou #Greenpeace #Διατροφη #Υγεια #Περιβαλλον #ΕυρωπαϊκηΕνωση #Επιστήμη